Prof. Dr. Övgün Ahmet ERCAN

Pasifik Okyanusunun da Samoa Adalarının 190 km yakınında 29 Eylül 2009’da M= 8,3 büyüklüğünde bir deprem olmuştur. Deprem kuzeydeki Pasifik ile güneydeki Avusturalya-Yeni Zelanda turakları(kıtaları) sınırında 10 km derinde, 17.48’de olmuştur. Depremin momenti M₀ = 1,2 10²¹ Nm’dir. Kuzeydeki Pasifik turağı yılda 8,2 cm tezlikle Avusturalya turağı altına dalarken biriktirmiş olduğu gerilimi bir düz atımlı kırık yırtılması yaratan depremle boşaltmıştır. Depremin olduğu yer bu iki turağın kesim yerinin köşesinde olmuştur. Kırık kesim yerleri ile turak köşegenleri sürekli büyük deprem üretirler. Ana depremden sonra bir gün içinde 5,0 ile 5,9 arasında 9 tane artçı deprem olmuştur. Ancak bu depremler orta büyüklüktedir. Artçı deprem büyüklükleri 5 yıl sürebilir. Bu süre içinde 6 ile 7,5 büyüklüğünde depremler olması beklenir. 8,3 lük depremden sonra yer özgür şişme-büzülme, sivrilme-genişleme, kuzey ile güneyin ters yönlü burkulmaları olacaktır. Bu tür yeryuvarı boyutunda avkulanma en az 7 gün sürecektir. 7’den büyük depremler tüm yeryuvarını etkiler. Ancak gerilim dağılımı 8,5 büyüklüğünde bir deprem için en yeğin 3 000 km çaplı bir çember içinde görülür. Diğer yerlerde azalarak sürer. Yer kabuğu tekdüze olmadığında gerginlik yüklemesi de, bulunulan ortama göre eşit değişir. Bu süre içinde diri kırık kuşakları boyunca taşma düzeyine erişmiş gerginlikler deprem olarak boşalacaktır. Kaldı ki bunun sonucunda 30 Eylül 2009’da 80 km derinde 7,6 büyüklüğünde bir deprem Endonezya’nın Sumatra Adasının güneyinde, yine bir turak sınırında, dalma batma kuşağında olmuş, 1000’den çok kişi ölmüştür. Hemen ardından La Paz Bolivya’da 5,9, Papua Yeni Gine’de 5,3, Japonya’da 5,4, Sangıe-Endonozya’da 5,1 büyüklüğünde bir deprem 24 saat içinde olmuştur. Bu gibi depremlerin 7 gün içinde sürmesi beklenmedik bir olay değildir. Avusturalya turağının kuzeyindeki Malezya-Endonezya Adalar yayı zangır zangır sallanmaktadır. Ayrıca Pasifik kuşağı da.

Deprem dalma batma kuşağında olması sonucu Samoa Adasında 3,2 metrelik süpürtü dalgaları oluşmuştur. Dalgalar altında yaklaşık 150 kişi ölmüştür. Gelecek depremlerin işleyişleri bu dalga yüksekliklerini arttırabilir.